توضیحات بعیدی نژاد در مورد مصوبه اخیر کنگره

حمید بعیدی نژاد، رئیس تیم کارشناسی مذاکره کننده هسته ای در مورد مصوبه جدید سنای آمریکا توضیحاتی ارایه کرد.

تمدید قانون تحریم آمریکا که در مجلس نمایندگان و سنای آمریکا با رأی بسیار بالایی هم به تصویب رسیده است و سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز از امضای این مصوبه توسط رئیس جمهور آمریکا در آینده نزدیک خبر داده است، طبیعتا ابهامات و سئوالات بسیار زیادی را در خصوص پایبندی آمریکا به تعهدات خود در برجام ایجاد کرده است.

 موضوع نوع واکنش مناسب کشورمان نسبت به این اقدامات هم اینک در بالاترین سطح تصمیم گیری کشور تحت بررسی قرار دارد و بی شک تصمیم گیران عالی کشور بهترین تصمیم مناسب را در این خصوص اتخاذ خواهند کرد. 

در عین حال با توجه به اهمیت موضوع و به حسب وظیفه به اعتبار اینکه اینجانب در مذاکرات کارشناسی برجام حضور داشته ام، احساس نمودم که اشاره به برخی مباحث فنی و حقوقی در این مرحله میتواند برای روشن شدن افکار عمومی در کشورمان مفید فایده باشد.

١- یکی از فرض های اصلی که در مذاکرات مربوط به لغو تحریمها مورد موافقت ج.ا.ایران قرار گرفته بود این اصل بود که در این مرحله از توافقات، قوانین تحریم آمریکا که توسط کنگره آمریکا وضع شده اند، به علت عدم همراهی و مخالفت کنگره نمیتوانند لغو شوند و لذا دولت آمریکا با استفاده از اختیارات قانونی رئیس جمهور به توقف و تعلیق اجرای قوانین تحریم مبادرت می ورزد. لغو این قوانین همزمان با تصویب پروتکل الحاقی توسط مجلس ایران در سال هشتم اجرای برجام و یا زودتر از آن در صورتیکه آژانس بین المللی ماهیت صلح آمیز کامل برنامه هسته ای را تایید کند صورت میگیرد. تا آنزمان قوانین تحریم ثانویه آمریکا وجود دارند اما اجرا نمیشوند. این در حالی است که قوانین تحریمی اتحادیه اروپا همگی مستقیما لغو میشوند. 

٢- آمریکا طی سالهای گذشته قوانین متعددی در تحریم ایران به تصویب رسانده است که از اعتبار حقوقی برخوردارند و لغو هم نشده اند. مهمترین قوانین و مبانی حقوقی تحریم آمریکا عبارتند از: 
الف- قانون ایفکا
ب-سیسادا 
ج- مفاد سند بودجه دفاعی و 
د- آیسا 

در این میان و از میان این قوانین متعدد مهلت زمانی قانون تحریمی آیسا در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ به پایان میرسد که مجلس و سنای آمریکا مبادرت به تمدید آن قانون کرده اند. حتی اگر این قانون تمدید نشود قوانین تحریمی متعدد دیگر باضافه دستورات اجرایی متعددی که در حوزه های متنوعی به تصویب رسیده اند، امکان اعمال تحریم در همان حوزه های قانون آیسا را که حوزه های نفت و پتروشیمی را پوشش می دهند به رئیس جمهور آمریکا میدهد.

بخش دوم- یکی از خواسته های ایران در جریان طول مذاکرات این بود که آمریکا صریحا با توجه به سر رسید مهلت قانونی آیسا در سال ۲۰۱۶ در قالب برجام تعهد بدهد کاری را که در این بیست سال به طور مکرر انجام داده است، انجام ندهد و این قانون را تمدید نکند. در برابر، نمایندگان آمریکا اعلام میکردند که آنها با عدم تمدید این قانون مخالف نیستند و ضرورتی هم برای تمدید این قانون حس نمی کنند ولی چون تصمیم تمدید باید توسط مجلسین آمریکا صورت بگیرد آنها بعنوان نماینده دولت نمیتوانند از طرف این دو مجلس تعهدی در برجام بدهند ولی تمام تلاش خود را خواهند کرد که این قانون تمدید نشود. هیات مذاکره کننده آمریکا در عین حال تاکید داشتند که دولت آمریکا متعهد است که در هر شرایطی( حتی در صورت تمدید ISA) اجرای مفاد تحریم این قانون را بر اساس مفاد برجام متوقف نماید. 

٤-اینکه آیا دولت آمریکا تلاش کافی خود را برای جلوگیری از تمدید این قانون انجام داده است یا نه، نیاز به بحث جداگانه ای دارد، اما یکی از موانعی که در خصوص این بحث در آمریکا پدیدار گشت تلاش مخالفین برجام برای اصلاح این قانون و درج برخی از تحریمهای جدید در این قانون فراتر از مفاد فعلی آن بود. اصلاحیه های زیادی به این قانون توسط برخی از نمایندگان مخالف برجام داده شد. اگر هر یک از این اصلاحیه ها رأی می آورد بر اساس مفاد برجام، به اعتبار وضع تحریم های جدید، نقض صریح برجام محسوب میگردید. با مذاکرات طولانی میان نمایندگان مجلسین از دو حزب، نهایتا توافق گردید که اصلاحیه ها همه به کنار گذاشته شوند و فقط اصلِ تمدید قانون به تصویب برسد. 

٥- همانطور که تاکید گردید کشورمان در خصوص واکنش مناسب به این اقدام بررسیهای لازم را در دستور کار دارد، ولی بعضی از رسانه ها به نادرستی تمدید این قانون را بطور اتوماتیک بمعنای برگشتن تحریمها معنا کرده اند. این تفسیر قطعا ناصحیح است. درست است که در صورت امضای مصوبه مجلسین توسط رئیس جمهور، این قانون اعتبار قانونی خواهد داشت، اما برگرداندن تحریمهای مندرج در ISA نیاز به تصمیم مستقل و جداگانه ای توسط دولت دارد که چنین تصمیمی اگر اتخاذ شود بی شک نقض برجام خواهد بود. 

٦- این به این دلیل است که برجام حتی با در نظر گرفتن فرض احتمال تمدید قانون تحریمی ISA ، اجرای این قانون را در ذیل شش بند در قالب ضمیمه ی دوم برجام به شرح ذیل متوقف کرده است:

الف- در بخش لغو تحریم بیمه ها در صفحه ٩ از ضمیمه برجام در ذیل بند ١-٢-٤، دولت آمریکا موظف شده است اجرای مفاد مندرج در بخش (آ)٥ از بند ٧ قانون ISA را متوقف کند.
بخش سوم و نهایی- ب- در بخش مربوط به توقف تحریمهای نفت و انرژی در صفحه ١٠ در ضمیمه دوم برجام ذیل بخش ١-٣-٤، دولت آمریکا موظف شده است اجرای مفاد بخش( آ)٥ بند هفتم از قانون ایسا را متوقف کند. 
ج- در بخش مربوط به توقف تحریمهای نفت و پتروشیمی در صفحه ١٠ ضمیمه دوم برجام ذیل بخش ٢-٣-٤، دولت آمریکا متعهد شده است اجرای بخشها (١)(آ)٥ تا (٢) و بخشهای (٤) تا (٨) از قانون آیسا را متوقف کند. 
د- در بخش مربوط به توقف تحریمهای آمریکا در حوزه ی نفت و انرژی در صفحه ١٠ ضمیمه دوم برجام ذیل بخش ٤-٣-٤، دولت آمریکا متعهد شده است که اجرای بخش (٣)(آ)٥ از قانون آیسا را متوقف نماید. 
هـ-در بخش مربوط به نهادهای تحت تحریم در صفحه ١٢ از ضمیمه دوم برجام در ذیل بند ١-٨-٤ در متن برجام، دولت آمریکا موظف شده است تحریم نهادهای مشخص شده تحت تحریم بر اساس این قانون را متوقف کند.
و- در بخش مربوط به فعالیتهای مرتبط با اشاعه سلاح های هسته ای ذیل بخش ٩-٤ در صفحه ١٢ ضمیمه دوم برجام، آمریکا موظف شده است که اجرای تحریمهای مرتبط با تولید و حمل و نقل اورانیوم و استخراج معدن اورانیوم مندرج در بخش (٢)(ب)٥ از آیسا را متوقف نماید. 

٧- همانطور که ملاحظه میفرمایید برجام بطور مشخص اجرای تمامی بندهای اصلی و مرتبط مندرج در قانون آیسا را متوقف نموده است. همانطور که اجرای تحریمهای مندرج در قانون آیسا علیرغم اعتبار آن در یکسال گذشته با اجرای برجام متوقف شده است بهمین صورت در سالهای آتی هم با وجود برجام، حتی با تمدید آن قانون، اجرای مفاد آن باید متوقف بماند. اگر اینگونه نبود اصلا امکان سرمایه گذاری در صنعت نفت ایران در دوره پسابرجام وجود نمی داشت.

٨- بر اساس اصول اساسی حقوق بین الملل تمدید این قانون به هیچوجه تغییری در محتوای تعهدات آمریکا بر اساس برجام مبنی بر توقف اجرای مفاد این قانون ایجاد نمی کند. اگر دولت آمریکا بخواهد حتی از یکی از مفاد تعهدات خود در برجام تخطی کند و مفاد مندرج در آیسا را که به اعمال تحریم در حوزه ی نفت، انرژی و پتروشیمی مربوط میشود را به اجرا بگذارد و بدینوسیله شرکتهای خارجی را از سرمایه گذاری در صنایع نفت و انرژی و پتروشیمی ایران بازدارد، بدون هیچ تردیدی مفاد تعهدات خود را نقض نموده است.
 
٩- تاکید می نماید که آنچه این یادداشت در پی توضیح آن بر آمد این است که صرف تمدید این قانون به معنای برگرداندن خودکار تحریمهای آمریکا نخواهد بود بلکه این امر به تصمیم جداگانه ای نیازمند است. اتخاذ چنین تصمیم جداگانه ای برای اجرای تحریمهای این قانون، بدون هیچگونه تردیدی نقض صریح برجام است.
منبع: جماران